Johann Strauss: Król Walca, Syn, Nietoperz. Życie, dzieła.

15

Johann Strauss II, powszechnie okrzyknięty „Królem Walca”, był austriackim kompozytorem, skrzypkiem i dyrygentem, którego twórczość na stałe wpisała się w kanon muzyki lekkiej. Urodzony 25 października 1825 roku, na początku czerwca 1899 roku miał 73 lata. Jako syn równie słynnego kompozytora Johanna Straussa I, odziedziczył nie tylko talent muzyczny, ale także musiał stawić czoła licznym przeciwnościom losu, w tym rodzinnym konfliktom i walce o artystyczne uznanie. Jego imponujący dorobek, obejmujący ponad 500 utworów, od ikonicznych walców po błyskotliwe operetki, stanowi fundament światowego repertuaru muzycznego i jest świadectwem jego geniuszu.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na czerwiec 1899 roku miał 73 lata.
• Żona/Mąż: Trzykrotnie żonaty: z Henriettą Treffz, Angeliką Dittrich oraz Adele Deutsch.
• Dzieci: Brak informacji o dzieciach.
• Zawód: Kompozytor muzyki lekkiej, skrzypek, dyrygent.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie ponad 500 utworów, w tym ikonicznych walców i operetek, które zrewolucjonizowały muzykę taneczną.

Johann Strauss II – Król Walca

Dane osobowe i pochodzenie

Johann Baptist Strauss II, znany jako Johann Strauss Jr., przyszedł na świat 25 października 1825 roku w St Ulrich, w okolicach Wiednia. Zmarł 3 czerwca 1899 roku, przeżywszy 73 lata. Jego życie i twórczość są nierozerwalnie związane z Wiedniem, miastem, które stało się kolebką muzyki klasycznej i tanecznej. Strauss był austriackim kompozytorem muzyki lekkiej, mistrzem w tworzeniu utworów tanecznych, takich jak walce i polki, a także cenionym skrzypkiem i dyrygentem. Jego artystyczna spuścizna to ponad 500 kompozycji, obejmujących liczne walce, polki, kadryle, a także kilka operetek i baletów. Choć pochodził z rodziny katolickiej, interesującym faktem jest jego węgierskie żydowskie pochodzenie ze strony pradziadka. Ten aspekt jego tożsamości był w późniejszych czasach, szczególnie w 1941 roku, przedmiotem prób ukrycia przez nazistów poprzez fałszowanie dokumentów.

Kariera i osiągnięcia

Johann Strauss II zdobył światową sławę jako „Król Walca”, a jego muzyka do dziś jest synonimem elegancji i radości życia. Jego kariera, choć olśniewająca, była naznaczona walką o uznanie, zwłaszcza na początku drogi artystycznej. Od debiutu w 1844 roku, aż po objęcie prestiżowego stanowiska dyrektora muzyki na balach dworskich w 1863 roku, Strauss konsekwentnie budował swoją pozycję na wiedeńskiej scenie muzycznej. Jego dzieła, takie jak „Nad pięknym modrym Dunajem” czy „Zemsta nietoperza”, stały się nieśmiertelnymi klasykami. Jego muzyka zdobyła uznanie nie tylko publiczności, ale i innych wybitnych kompozytorów, co świadczy o jej ponadczasowej wartości artystycznej.

Życie rodzinne i osobiste

Rodzice i rodzeństwo

Johann Strauss II był synem Johanna Straussa I, równie słynnego kompozytora muzyki tanecznej, oraz jego pierwszej żony, Marii Anny Streim. Młody Johann miał dwóch młodszych braci, Josefa i Eduarda, którzy również podążyli śladami ojca i brata, stając się uznanymi kompozytorami muzyki lekkiej. Ta muzyczna dynastia Straussów na stałe zapisała się w historii muzyki wiedeńskiej. Jednak relacje rodzinne, zwłaszcza z ojcem, nie należały do najłatwiejszych. Johann Strauss I kategorycznie sprzeciwiał się muzycznej karierze swojego syna, preferując dla niego stabilną ścieżkę kariery bankiera. Ojciec dopuszczał się nawet dotkliwego bicia młodego Johanna, gdy odkrył, że ten potajemnie ćwiczy grę na skrzypcach. Dopiero odejście ojca od rodziny do kochanki umożliwiło Johannowi pełne zaangażowanie w karierę muzyczną, przy wsparciu matki.

Małżeństwa i związki

Życie osobiste Johanna Straussa II było burzliwe i naznaczone kilkoma ważnymi związkami. W 1862 roku poślubił śpiewaczkę Henriettę Treffz, z którą tworzył udany związek aż do jej śmierci w 1878 roku. Zaledwie sześć tygodni po odejściu Henrietty, Strauss poślubił aktorkę Angelikę Dittrich. To drugie małżeństwo okazało się jednak nieszczęśliwe i doprowadziło kompozytora do walki o rozwód. Kościół rzymskokatolicki odmówił mu jednak udzielenia takiego zezwolenia. Aby móc ponownie się ożenić, Strauss musiał podjąć drastyczne kroki – zmienił wyznanie i narodowość, w 1887 roku uzyskując obywatelstwo Saxe-Coburg-Gotha. W sierpniu tego samego roku poślubił Adele Deutsch, która okazała się jego muzą i niezastąpionym wsparciem w późniejszych latach jego twórczości.

Droga do kariery muzycznej

Edukacja i debiut

Edukacja muzyczna Johanna Straussa II rozpoczęła się w tajemnicy przed jego surowym ojcem. Młody kompozytor pobierał lekcje u Franza Amona, pierwszego skrzypka w orkiestrze Johanna Straussa I. Przełomowym momentem w karierze młodego artysty był jego debiut jako kompozytora w październiku 1844 roku w kasynie Dommayera w wiedeńskiej dzielnicy Hietzing. Mimo prób sabotowania jego występu przez ojca, Johann Strauss II odniósł spektakularny sukces, prezentując publiczności swoje walce, w tym „Sinngedichte” i „Gunstwerber”. Ten triumf zapoczątkował jego drogę do sławy.

Wczesne lata kariery i wyzwania

Po udanym debiucie, Johann Strauss II szybko zaczął zdobywać uznanie. Już w 1845 roku otrzymał prestiżowe stanowisko kapelmistrza 2. Wiedeńskiego Pułku Obywatelskiego, co stanowiło ważny krok w jego karierze. Jego poglądy polityczne ujawniły się podczas rewolucji 1848 roku, kiedy to opowiedział się po stronie rewolucjonistów. Skutkowało to aresztowaniem za publiczne granie „Marsylianki”. Ta polityczna przeszłość miała długofalowe konsekwencje, powodując dwukrotne odrzucenie jego kandydatury na prestiżowe stanowisko dyrektora muzyki dworskiej. Mimo tych przeszkód, Strauss nie zwalniał tempa.

Sukcesy i oficjalne uznanie

Po śmierci ojca w 1849 roku, Johann Strauss II podjął odważną decyzję o połączeniu obu orkiestr rodzinnych i rozpoczął intensywną działalność koncertową. Aby odzyskać przychylność monarchii, zaczął dedykować marsze patriotyczne cesarzowi Franciszkowi Józefowi I. Jego starania przyniosły zamierzony efekt – w 1863 roku otrzymał upragniony tytuł dyrektora muzyki na balach dworskich (KK Hofballmusikdirektor), co było zwieńczeniem jego długiej drogi do oficjalnego uznania w wiedeńskim świecie muzycznym.

Dzieła i dziedzictwo muzyczne

Najsłynniejsze kompozycje

Twórczość Johanna Straussa II jest niezwykle bogata i zróżnicowana, obejmując ponad 500 utworów. Do jego najbardziej ikonicznych dzieł należą walce, które na zawsze wpisały się w historię muzyki. „Nad pięknym modrym Dunajem” (The Blue Danube) oraz „Walc Cesarski” (Kaiser-Walzer) to utwory o uniwersalnym pięknie, które do dziś są wykonywane na całym świecie. Strauss skomponował również słynne „Opowieści Lasku Wiedeńskiego” oraz energetyczną „Tritsch-Tratsch-Polka”, które doskonale oddają ducha wiedeńskiego życia towarzyskiego. W dziedzinie operetki stworzył dzieła stanowiące filary repertuaru, takie jak „Zemsta nietoperza” (Die Fledermaus) oraz „Baron cygański” (Der Zigeunerbaron). Jego kompozycje charakteryzują się melodyjnością, bogactwem orkiestracji i tanecznym rytmem, co sprawia, że są one uwielbiane przez publiczność na całym świecie.

Najważniejsze dzieła Johanna Straussa II

• Walce: „Nad pięknym modrym Dunajem” (The Blue Danube), „Walc Cesarski” (Kaiser-Walzer), „Opowieści Lasku Wiedeńskiego”, „Wino, kobieta i śpiew”
• Polki: „Tritsch-Tratsch-Polka”
• Operetki: „Zemsta nietoperza” (Die Fledermaus), „Baron cygański” (Der Zigeunerbaron)
• Balety: „Aschenbrödel” (w chwili śmierci w trakcie pracy)

Wpływ i uznanie wśród innych kompozytorów

Johann Strauss II cieszył się ogromnym szacunkiem nie tylko wśród publiczności, ale i wśród innych wybitnych kompozytorów swoich czasów. Richard Wagner, jeden z największych innowatorów muzyki, był wielkim miłośnikiem walca Straussa „Wino, kobieta i śpiew”. Szczególną więź łączącą Straussa z Johannesem Brahmsem podkreśla anegdota, według której Brahms, będący jego bliskim przyjacielem, podpisał się kiedyś na wachlarzu żony Straussa nutami „Nad pięknym modrym Dunajem” z dopiskiem: „Niestety NIE autorstwa Johannesa Brahmsa”. Ten dowcipny gest świadczył o głębokim podziwie Brahmsa dla twórczości Straussa i podkreślał wyjątkowość jego talentu.

Międzynarodowa sława i podróże

Podróże do Rosji

Międzynarodowa kariera Johanna Straussa II nabrała tempa w latach 50. i 60. XIX wieku. W latach 1856–1865 kompozytor corocznie odwiedzał Rosję, gdzie występował ze swoją orkiestrą w Pawilonie Vauxhall w Pawłowsku. Jego koncerty cieszyły się ogromnym powodzeniem, a muzyka Straussa stała się popularna wśród rosyjskiej arystokracji i publiczności. Te podróże umocniły jego pozycję jako międzynarodowej gwiazdy muzyki tanecznej.

Wizyta w Stanach Zjednoczonych

W 1872 roku Johann Strauss II przyjął zaproszenie Patricka Gilmore’a i udał się do Stanów Zjednoczonych. Jego wizyta była wydarzeniem o ogromnej skali. Podczas Międzynarodowego Festiwalu Muzycznego w Bostonie, Strauss dyrygował „Monster Concert”, wykonanym przez ponad 1000 muzyków. Popularność kompozytora w USA była tak wielka, że jego fanki masowo prosiły o pukle jego włosów. Aby chronić fryzurę mistrza, jego lokaj stosował nietypowe metody – wycinał futro z czarnego nowofundlanda Straussa i rozdawał je wielbicielkom jako „autentyczne włosy Straussa”. To wydarzenie tylko potwierdziło jego kultowy status.

Problemy zdrowotne i ostatnie lata

Kłopoty zdrowotne i kryzysy

Pomimo sukcesów, życie Johanna Straussa II nie było pozbawione trudności. Przez całe życie zmagał się z licznymi problemami zdrowotnymi, w tym z hipochondrią i różnymi fobiami. Ogromne obciążenie pracą i presja artystyczna doprowadziły go w 1853 roku do załamania nerwowego. Stan ten zmusił go do powierzenia prowadzenia orkiestry swojemu bratu, Josefowi, co świadczy o powadze jego problemów zdrowotnych.

Śmierć i pogrzeb

Johann Strauss II zmarł 3 czerwca 1899 roku w Wiedniu w wyniku zapalenia płuc. W chwili śmierci pracował nad baletem „Aschenbrödel”, co pokazuje jego nieustającą pasję do tworzenia muzyki aż do ostatnich dni życia. Został pochowany na Cmentarzu Centralnym w Wiedniu (Zentralfriedhof), miejscu spoczynku wielu wybitnych postaci austriackiej kultury. Jego śmierć była wielką stratą dla świata muzyki, ale jego dziedzictwo trwa do dziś.

Kontrowersje i rywalizacja

Rywalizacja i rodzinne pakty

W rodzinie Straussów istniał niezwykły pakt między braćmi Josefem i Eduardem. Zgodnie z nim, ten, który przeżyje drugiego, miał obowiązek zniszczyć ich wspólne archiwa. W 1907 roku Eduard Strauss, jako ostatni z żyjących braci, wypełnił tę obietnicę, spalając ogromną część oryginalnych archiwów orkiestrowych w fabryce pieców. Ten akt budzi kontrowersje i budzi pytanie o wartość historyczną zniszczonych materiałów. Johann Strauss II musiał również mierzyć się z konkurencją w dziedzinie operetki, a konkretnie z wielkimi sukcesami Jacques’a Offenbacha.

Ciekawostki i dziedzictwo

Dziedzictwo i upamiętnienie

Dziedzictwo Johanna Straussa II jest żywe i pielęgnowane do dziś. W Wiedniu znajduje się jego dawna rezydencja przy Praterstrasse, która obecnie stanowi część Muzeum Wiednia, pozwalając odwiedzającym na przybliżenie się do życia i twórczości kompozytora. Jego życie stało się inspiracją dla kina – Alfred Hitchcock nakręcił o nim film biograficzny „Waltzes from Vienna” w 1934 roku, a Walt Disney stworzył film „The Waltz King” w 1963 roku. Tradycja prowadzenia orkiestry ze skrzypcami w ręku, znana jako Vorgeiger, jest nadal kultywowana, między innymi podczas słynnych Koncertów Noworocznych Filharmoników Wiedeńskich. Jego twórczość jest corocznie celebrowana przez Filharmoników Wiedeńskich, co świadczy o nieprzemijającej wartości jego muzyki.

Kluczowe daty w życiu Johanna Straussa II

Warto wiedzieć: Johann Strauss II musiał stawić czoła nie tylko oporowi ojca, ale także trudnościom związanym z katolickim prawem dotyczącym rozwodów, co wymagało od niego zmiany wyznania i narodowości, aby móc zawrzeć kolejne małżeństwo.

Filmy inspirowane życiem Johanna Straussa II

• „Waltzes from Vienna” (1934), reż. Alfred Hitchcock
• „The Waltz King” (1963), reż. Walt Disney

Warto wiedzieć: Pomimo trudnych początków, Johann Strauss II zdołał nie tylko pokonać przeszkody stawiane przez ojca, ale także zdobyć najwyższe honory w świecie muzyki, stając się jednym z najbardziej rozpoznawalnych kompozytorów wszech czasów.

Johann Strauss II, znany jako „Król Walca”, pozostawił po sobie bogactwo muzyki tanecznej i operetek, które do dziś zachwycają swoją melodyjnością i wirtuozerią. Jego droga od potajemnych lekcji gry na skrzypcach do tytułu dyrektora muzyki na balach dworskich jest dowodem niezwykłej determinacji i talentu, a jego kompozycje na zawsze zapewniły mu miejsce w panteonie największych twórców muzyki.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Johann_Strauss_II