Rembrandt van Rijn: portret mistrza, od Uylenburgh po rozpłatanego wołu

15

Rembrandt Harmenszoon van Rijn, urodzony 15 lipca 1606 roku, to jeden z największych mistrzów malarstwa, grafiki i rysunku w historii sztuki zachodniej. Jego twórczość, przypadająca na holenderski Złoty Wiek, charakteryzuje się głębokim realizmem, mistrzowskim operowaniem światłem i cieniem oraz niezwykłą zdolnością do uchwycenia ludzkiej psychiki. Mimo międzynarodowego uznania, życie artysty było naznaczone osobistymi tragediami, w tym wczesną śmiercią ukochanej żony Saskii van Uylenburgh, z którą doczekał się syna Tita. Rembrandt, który zmarł 4 października 1669 roku, pozostawił po sobie bogate dziedzictwo w postaci około 300 obrazów olejnych, 300 akwafort i setek rysunków, które do dziś fascynują i inspirują kolejne pokolenia.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na sierpień 2024 roku, Rembrandt Harmenszoon van Rijn, który zmarł w 1669 roku, miałby 318 lat.
• Żona/Mąż: Saskia van Uylenburgh (małżeństwo od 1634 do 1642), Hendrickje Stoffels (nieformalny związek po 1649).
• Dzieci: Titus (syn z Saskią), Cornelia (córka z Hendrickje).
• Zawód: Malarz, grafik, rysownik.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie „Straży Nocnej” – obrazu rewolucjonizującego portret grupowy, oraz wybitna seria autoportretów.

Podstawowe informacje o Rembrandcie

Rembrandt Harmenszoon van Rijn urodził się 15 lipca 1606 roku w Lejdzie, w Republice Zjednoczonych Prowincji. Jego pełne nazwisko rodowe to Van Rijn, a „Harmenszoon” oznacza „syn Harmena”. Jest powszechnie uznawany za jednego z najwybitniejszych artystów wizualnych w historii zachodniej sztuki, a jego twórczość przypada na holenderski Złoty Wiek. Rembrandt dał się poznać jako mistrz malarstwa, grafiki, a w szczególności techniki akwaforty, oraz rysunku. Jego niezwykła płodność i wszechstronność zaowocowały około 300 obrazami olejnymi, 300 akwafortami i kilkuset rysunkami, które do dziś stanowią kamień milowy w historii sztuki.

Rodzina i życie prywatne Rembrandta

Dzieciństwo i rodzina

Rembrandt był dziewiątym dzieckiem Harmena Gerritszoona van Rijna, młynarza, i Neeltgen Willemsdochter van Zuijtbrouck, pochodzącej z rodziny piekarzy. Stabilna sytuacja materialna rodziny sprzyjała rozwojowi jego talentu artystycznego. W domu panowała zróżnicowana religijność – matka była katoliczką, ojciec należał do Holenderskiego Kościoła Reformowanego. Ten religijny dualizm i burzliwe czasy reformacji z pewnością wpłynęły na postrzeganie wiary przez młodego Rembrandta, co znalazło później odzwierciedlenie w jego twórczości, zwłaszcza w przedstawieniach scen biblijnych.

Małżeństwo z Saskią van Uylenburgh

W 1634 roku Rembrandt poślubił Saskię van Uylenburgh, spokrewnioną z Hendrickiem van Uylenburghiem, znanym handlarzem dziełami sztuki. Saskia pochodziła z szanowanej rodziny, jej ojciec był burmistrzem Leeuwarden. Małżeństwo to było ważne wydarzenie osobiste i społeczne, otwierając artyście drzwi do dalszych kontaktów w świecie sztuki. Para pobrała się w kościele w St. Annaparochie, bez obecności krewnych malarza.

Tragedie rodzinne i dzieci

Małżeństwo Rembrandta i Saskii było naznaczone głębokim cierpieniem, ponieważ troje z ich dzieci zmarło w ciągu kilku tygodni od narodzin. Jedynie syn Titus, urodzony w 1641 roku, dożył dorosłości, stając się wsparciem dla Rembrandta w późniejszych latach. Sama Saskia zmarła w 1642 roku, prawdopodobnie na gruźlicę. Rembrandt uwiecznił jej ostatnie chwile w serii poruszających rysunków, świadectwie głębi jego uczuć i bólu po stracie ukochanej żony.

Związki po śmierci Saskii

Geertje Dircx

Po śmierci Saskii, Rembrandt związał się z Geertje Dircx, która początkowo opiekowała się jego synem. Ich relacja była burzliwa i zakończyła się skandalem w 1649 roku, gdy Geertje oskarżyła malarza o niedotrzymanie obietnicy małżeństwa i zażądała alimentów. Spór ten doprowadził do uwięzienia Geertje w domu poprawczym w Goudzie w 1650 roku, opłaconym przez Rembrandta. W trakcie konfliktu Geertje zastawiła diamentowy pierścień Saskii, aby opłacić prawnika, a Rembrandt podjął kroki w celu odzyskania biżuterii.

Hendrickje Stoffels i córka Cornelia

W 1649 roku Rembrandt związał się z Hendrickje Stoffels, swoją dawną służącą. W 1654 roku para doczekała się córki, Cornelii. Związek ten, choć głęboki emocjonalnie, napotykał na przeszkody prawne, ponieważ Rembrandt nie mógł poślubić Hendrickje, co mogłoby zagrozić dostępowi do funduszu powierniczego dla Tita. W 1654 roku Hendrickje otrzymała wezwania przed radę Kościoła Reformowanego pod zarzutem „czynów nierządnych”, przyznała się do winy i otrzymała zakaz przyjmowania komunii. Rembrandt nie stawił się przed radą kościelną w tej sprawie.

Kariera artystyczna Rembrandta

Edukacja i wczesne nauki

Choć w 1620 roku Rembrandt zapisał się na Uniwersytet w Lejdzie, szybko porzucił formalną edukację na rzecz malarstwa. Przez trzy lata doskonalił swoje umiejętności pod okiem Jacoba van Swanenburga, a następnie odbył kluczowy, sześciomiesięczny staż u Pietera Lastmana w Amsterdamie. Lastman miał znaczący wpływ na rozwój artystyczny Rembrandta, kształtując jego styl i podejście do kompozycji oraz narracji. Warto wspomnieć, że swoje humanistyczne podstawy zdobył w szkole łacińskiej w Lejdzie.

Początki własnej działalności

W 1625 roku Rembrandt wraz z Janem Lievensem otworzył własne studio w Lejdzie. Już w 1627 roku zaczął przyjmować pierwszych uczniów, co świadczy o jego wczesnym uznaniu i zdolnościach pedagogicznych. Okres lejdejski był czasem intensywnego rozwoju artystycznego, eksperymentów z techniką, światła i cienia.

Przełom i sukces w Amsterdamie

W 1629 roku talent malarza został dostrzeżony przez dyplomatę Constantijna Huygensa, który stał się jego ważnym protektorem. Dzięki jego rekomendacji, Rembrandt zaczął otrzymywać zlecenia na dworze w Hadze. Pod koniec 1631 roku Rembrandt przeniósł się do Amsterdamu, gdzie odniósł błyskawiczny sukces jako portrecista. Jego umiejętność uchwycenia indywidualności i emocji modeli uczyniła go jednym z najbardziej pożądanych artystów. W 1634 roku uzyskał pełnoprawne obywatelstwo miasta i został członkiem gildii malarzy.

Najważniejsze osiągnięcia i dzieła Rembrandta

Innowacyjność w autoportretach

Rembrandt stworzył około 40 autoportretów, które stanowią unikalną „intymną autobiografię” malarską. Dokumentują one jego starzenie się, zmiany stanu emocjonalnego oraz refleksje nad własnym życiem. Każdy autoportret to głębokie studium postaci, ukazujące jego rozwój psychiczny i artystyczny.

„Straż Nocna” – przełom w portrecie grupowym

Najsłynniejszym dziełem Rembrandta jest „Straż Nocna”, namalowana w 1642 roku. Ten monumentalny obraz zrewolucjonizował gatunek portretu grupowego poprzez wprowadzenie dynamiki, dramatycznego oświetlenia i nieszablonowej kompozycji. Zamiast statycznego ustawienia postaci, Rembrandt ukazał ich w ruchu, co nadało dziełu niezwykłą energię i realizm.

Wpływy międzynarodowe bez podróży

Rembrandt nigdy nie opuścił granic Holandii, a całą wiedzę o włoskich mistrzach czerpał z analizy dzieł dostępnych w kraju. Ta umiejętność przyswajania i przetwarzania inspiracji z odległych kultur, bez bezpośredniego kontaktu, świadczy o jego wyjątkowym talencie i erudycji artystycznej. Jego twórczość, w tym inspiracje azjatyckie, wyróżniała go na tle innych twórców holenderskich.

Majatek i finanse Rembrandta

Luksusowa nieruchomość i długi

W 1639 roku Rembrandt zakupił nowoczesny dom przy ulicy Breestraat w Amsterdamie za ogromną kwotę 13 000 guldenów. Wysoki kredyt hipoteczny zaciągnięty na ten zakup stał się główną przyczyną jego późniejszych problemów finansowych. Artysta żył ponad stan, wydając fortunę na dzieła sztuki, ryciny i inne przedmioty kolekcjonerskie, co pogłębiało jego zadłużenie.

Niewypłacalność i utrata majątku

W lipcu 1656 roku, przyciśnięty przez wierzycieli, Rembrandt ogłosił niewypłacalność. Aby uniknąć więzienia, przekazał majątek urzędnikom. W latach 1657 i 1658 odbyły się aukcje jego bogatej kolekcji i domu, jednak nie przyniosły one oczekiwanych zysków. Rembrandt zmarł jako człowiek biedny, co stanowi gorzką ironię w kontekście jego artystycznych osiągnięć.

Kontrowersje i skandale w życiu Rembrandta

Konflikty z Kościołem Reformowanym

Życie osobiste Rembrandta nie było wolne od kontrowersji. W 1654 roku Hendrickje Stoffels, jego partnerka, otrzymała wezwania przed radę Kościoła Reformowanego pod zarzutem „czynów nierządnych”. Hendrickje przyznała się do winy i została wykluczona z przyjmowania komunii. Rembrandt w tej sprawie wykazał się lekceważeniem, nie stawiając się przed radą kościelną.

Spory sądowe i ich konsekwencje

Poważny skandal dotyczył jego związku z Geertje Dircx. Podczas konfliktu, kobieta zastawiła diamentowy pierścień Saskii, aby opłacić prawnika. Rembrandt próbował odzyskać biżuterię i zmusić Geertje do przestrzegania ugody, co doprowadziło do jej uwięzienia w domu poprawczym w Goudzie. Te wydarzenia pokazują, jak osobiste relacje malarza mogły prowadzić do skomplikowanych sytuacji.

Najważniejsze dzieła Rembrandta

Dorobek artystyczny Rembrandta jest niezwykle bogaty i obejmuje około 300 obrazów olejnych, 300 akwafort oraz kilkaset rysunków. Do jego najbardziej znanych i wpływowych dzieł należą:

• Autoportrety (około 40 dzieł) – unikalna „intymna autobiografia” malarska.
• „Straż Nocna” (1642) – dzieło, które zrewolucjonizowało portret grupowy.
• „Lekcja anatomii doktora Tulpa” (1632) – przełomowe dzieło ukazujące mistrzostwo w przedstawianiu scen grupowych i psychologicznej głębi postaci.
• „Rozpłatany wół” – przykład mistrzostwa w przedstawianiu martwej natury i realizmu.
• „Samson i Dalila” – dzieło o tematyce biblijnej, charakteryzujące się dramatyzmem.

Ciekawostki z życia Rembrandta

Twórczość Rembrandta była bogata i zróżnicowana. W sztuce czerpał inspiracje z Azji, co było rzadkością wśród twórców holenderskich. Mieszkając w dzielnicy Vlooienburg, często prosił żydowskich sąsiadów o pozowanie do scen ze Starego Testamentu, nadając biblijnym obrazom realizm. Jego wykształcenie klasyczne znalazło odzwierciedlenie w doborze tematów mitologicznych i historycznych. Rembrandt był uznawany za niedoścignionego mistrza techniki akwaforty. Mimo skromnego pochodzenia rodziców, jego rodzina była uważana za dość zamożną, co umożliwiło mu zdobycie edukacji. Artysta zmarł 4 października 1669 roku w Amsterdamie, w wieku 63 lat, pozostawiając po sobie setki rysunków studiowanych do dziś.

Kontekst historyczny i dziedzictwo

Twórczość Rembrandta przypada na holenderski Złoty Wiek, okres wielkiego rozkwitu gospodarczego, kulturalnego i artystycznego. Jego mistrzostwo w technice światła i cienia (chiaroscuro) stało się znakiem rozpoznawczym, wpływając na kolejne pokolenia malarzy. Dziedzictwo Rembrandta jest nieocenione; jego prace znajdują się w najważniejszych muzeach świata. Choć przez lata kariera naznaczona była problemami finansowymi, jego artystyczny geniusz został doceniony i przetrwał wieki. Badania nad jego twórczością, prowadzone w ramach Rembrandt Research Project, nadal odkrywają nowe aspekty jego pracy.

Rembrandt Harmenszoon van Rijn to postać monumentalna w historii sztuki, której innowacyjne podejście do malarstwa i grafiki wywarło niezatarty wpływ na późniejsze pokolenia. Jego życie, naznaczone zarówno artystycznymi triumfami, jak i osobistymi tragediami, stanowi inspirujący przykład wytrwałości w obliczu życiowych trudności i niezachwianego geniuszu artystycznego.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Rembrandt