Molier: Biografia francuskiego komediopisarza klasicyzmu – Molière

16

Jean-Baptiste Poquelin, znany światu jako Molier, to postać monumentalna dla francuskiej kultury i teatru, urodzony w Paryżu 15 stycznia 1622 roku. Ten wybitny dramaturg, aktor i dyrektor teatru, którego prawdziwe nazwisko brzmiało Jean-Baptiste Poquelin, na przestrzeni wieków stał się ikoną francuskiej komedii, a jego wpływ jest tak znaczący, że język francuski bywa określany mianem „języka Moliera”. W styczniu 2026 roku minie dokładnie 404 lata od jego narodzin. Mimo że w wieku 10 lat stracił matkę, pochodzącą z zamożnej rodziny mieszczańskiej, a z ojcem, królewskim tapicerem, nie utrzymywał bliskich relacji, Molier otrzymał staranne wykształcenie w prestiżowym jezuickim Collège de Clermont i studiował prawo w Orleanie, choć nie uzyskał formalnych kwalifikacji prawniczych. Jego wybór sceny, choć w czasach baroku wiązał się ze społecznym ostracyzmem, okazał się przełomowy. Poświęcił życie tworzeniu błyskotliwych komedii, które do dziś bawią i skłaniają do refleksji nad ludzką naturą. Jego sztuki, takie jak „Skąpiec” czy „Świętoszek”, są świadectwem jego geniuszu i głębokiej znajomości ludzkich słabości. Jako francuski komediopisarz, Molier zrewolucjonizował gatunek komedii, wprowadzając do niej głębię psychologiczną i subtelną obserwację społeczną.

Molier, a właściwie Jean-Baptiste Poquelin, przeszedł fascynującą drogę od młodego człowieka z paryskiej rodziny mieszczańskiej do jednego z najwybitniejszych twórców w historii literatury światowej. Jego życie obfitowało w wydarzenia, które ukształtowały jego niepowtarzalną twórczość – od wczesnej straty matki, przez burzliwe lata młodości, aż po spektakularne sukcesy i gorzkie kontrowersje. Przyjął pseudonim sceniczny „Molière” około 1645 roku, prawdopodobnie w celu ochrony reputacji ojca, gdyż zawód aktora wiązał się wówczas ze społecznym ostracyzmem i zakazem pochówku na poświęconej ziemi. Pomimo tych przeszkód, Molier stał się niezrównanym mistrzem komedii, którego dzieła po dziś dzień stanowią filar francuskiego teatru. Jego wpływ na rozwój języka francuskiego jest tak znaczący, że język francuski jest powszechnie nazywany „językiem Moliera”.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na styczeń 2026 roku będzie miał 404 lata.
• Żona/Mąż: Armande Béjart.
• Dzieci: Louis (zmarł w niemowlęctwie), Pierre (zmarł w niemowlęctwie).
• Zawód: Dramaturg, aktor, dyrektor teatru.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie gatunku comédie-ballet, rewolucjonizacja francuskiej komedii.

Podstawowe informacje o Molierze

Jean-Baptiste Poquelin, znany światu jako Molier, urodził się w Paryżu, a jego chrzest odbył się 15 stycznia 1622 roku. Pochodził z zamożnej rodziny mieszczańskiej, co zapewniło mu dostęp do dobrej edukacji i solidne podstawy do przyszłej kariery. W roku 2026 minie dokładnie 404 lata od jego narodzin, co podkreśla jego historyczne znaczenie. Choć studiował w prestiżowym Collège de Clermont i podjął studia prawnicze w Orleanie, nigdy nie uzyskał formalnych kwalifikacji prawniczych. Już w młodym wieku zetknął się ze sceną, co zaważyło na jego dalszej drodze życiowej. Jego wpływ na kulturę francuską jest niepodważalny. Jest on uznawany za jednego z najwybitniejszych pisarzy w historii literatury światowej, a jego sztuki są najczęściej wystawiane w Comédie-Française spośród dzieł wszystkich innych dramaturgów. Jego status narodowy we Francji jest niekwestionowany.

Prawdziwe nazwisko i data urodzenia

Jean-Baptiste Poquelin to prawdziwe nazwisko tego genialnego francuskiego komediopisarza. Urodził się w Paryżu, a jego chrzest miał miejsce 15 stycznia 1622 roku. Ta data narodzin stanowi punkt odniesienia dla oceny jego długowieczności artystycznej i wpływu. W styczniu 2026 roku minie 404 lata od momentu jego przyjścia na świat, co świadczy o jego ponadczasowym znaczeniu. Pochodził z zamożnej rodziny mieszczańskiej, co zapewniło mu dostęp do dobrej edukacji i solidne podstawy do przyszłej kariery, choć jego wybory życiowe odbiegały od oczekiwań rodziny.

Pseudonim artystyczny

Przyjęcie pseudonimu „Molière” około 1645 roku było strategiczną decyzją, podyktowaną ówczesnymi realiówami społecznymi. Nazwisko to, prawdopodobnie inspirowane nazwą małej wioski w regionie Midi, miało na celu oszczędzenie wstydu jego ojcu. Zawód aktora był w tamtych czasach piętnowany, a jego przedstawiciele spotykali się z ostracyzmem, w tym z zakazem pochówku na poświęconej ziemi. Używanie pseudonimu pozwalało mu oddzielić życie prywatne od artystycznej działalności, chroniąc jednocześnie rodzinę przed potencjalnymi konsekwencjami.

Wykształcenie i niedoszła kariera prawnicza

Edukacja Jeana-Baptiste Poquelina rozpoczęła się w prestiżowym jezuickim Collège de Clermont (obecnie Lycée Louis-le-Grand), gdzie w surowym akademickim środowisku uczył się łaciny, greki i filozofii. To właśnie tam po raz pierwszy zetknął się ze sceną, co miało kluczowe znaczenie dla jego przyszłości. Około 1642 roku podjął studia prawnicze w Orleanie, lecz brak dokumentów potwierdzających uzyskanie formalnych kwalifikacji sugeruje, że jego zainteresowanie prawem było raczej etapem przejściowym, a jego prawdziwe powołanie leżało gdzie indziej. Choć mógł zostać szlachcicem lub prawnikiem, jego serce należało do teatru.

Status narodowy we Francji

Molier jest postacią tak fundamentalną dla francuskiej kultury, że język francuski jest powszechnie określany mianem „języka Moliera” (la langue de Molière). Jego wpływ na rozwój języka i literatury jest niepodważalny. Uznawany jest za jednego z najwybitniejszych pisarzy w historii literatury światowej. Jego sztuki cieszą się niesłabnącą popularnością i są wystawiane w Comédie-Française częściej niż dzieła jakiegokolwiek innego dramaturga, co świadczy o ich ponadczasowości i uniwersalnym przesłaniu.

Rodzina i życie prywatne Moliera

Życie osobiste Moliera, podobnie jak jego twórczość, było pełne zawiłości i dramatyzmu. Wczesna utrata matki w wieku 10 lat (1632 r.) z pewnością wpłynęła na jego wrażliwość. Jego relacje z ojcem, królewskim tapicerem, nie należały do szczególnie bliskich. Pomimo że początkowo podążał ścieżką kariery urzędniczej wyznaczoną przez ojca, jego serce i ambicje skierowały się ku innym pasjom. W kręgu rodzinnym nosił przydomek „Le Nez” (Nos), co było efektem reakcji pokojówki na jego pokaźny nos przy narodzinach. Jego małżeństwo z Armande Béjart w 1662 roku, które budziło kontrowersje ze względu na plotki o jej pochodzeniu, stało się pożywką dla wrogów, oskarżających go o kazirodztwo.

Relacje z rodzicami

Molier stracił matkę, pochodzącą z bogatej burżuazji, w wieku zaledwie 10 lat w 1632 roku. Ta wczesna strata z pewnością pozostawiła głęboki ślad w jego życiu. Jego relacje z ojcem, królewskim tapicerem, nie należały do szczególnie bliskich. Mimo że młody Jean-Baptiste początkowo podążał ścieżką kariery urzędniczej wyznaczoną przez ojca, jego serce i ambicje skierowały się ku innym pasjom, co w efekcie doprowadziło do rozbieżności między ich oczekiwaniami.

Rodzinny przydomek

W swoim rodzinnym domu Molier nosił nietypowy przydomek „Le Nez”, co w tłumaczeniu oznacza „Nos”. Historia tego przezwiska jest dość anegdotyczna. Według przekazów, pokojówka, która po raz pierwszy zobaczyła noworodka, wykrzyknęła „Le nez!”, zwracając uwagę na jego charakterystyczny, pokaźny nos. Choć dziś może wydawać się to zabawnym szczegółem, świadczy o pewnej intymności i swobodzie panującej w jego domu rodzinnym, a także o jego fizycznej odrębności już od najmłodszych lat.

Małżeństwo z Armande Béjart

20 lutego 1662 roku Molier poślubił Armande Béjart. Relacja ta była źródłem licznych plotek i kontrowersji. Oficjalnie Armande była przedstawiana jako siostra wieloletniej partnerki Moliera, Madeleine Béjart. Jednakże krążyły pogłoski, że Armande mogła być nieślubną córką Madeleine i księcia Modeny. Te domysły stały się pożywką dla wrogów Moliera, którzy oskarżali go o kazirodztwo, sugerując, że poślubił własną córkę. Ta skomplikowana sytuacja rodzinna z pewnością dodawała dramatyzmu jego życiu prywatnemu.

Potomstwo

Molier miał troje dzieci z małżeństwa z Armande Béjart:

• Syn Louis (żył tylko w 1664 r., jego ojcem chrzestnym był sam król Ludwik XIV)
• Syn Pierre (żył tylko w 1672 r.)

Niestety, los nie był dla niego łaskawy w kwestii potomstwa. Dwoje jego synów zmarło w niemowlęctwie. Louis, urodzony w 1664 roku, przeżył tylko rok. Syn Pierre, urodzony w 1672 roku, również nie doczekał dorosłości. Jedno dziecko przetrwało okres niemowlęcy, ale jego dalsze losy nie są szczegółowo opisane w dostarczonych faktach.

Wieloletnia partnerka i wspólniczka

Przez wiele lat sercem i zawodowym partnerem Moliera była aktorka Madeleine Béjart. Razem, w 1643 roku, założyli teatr Illustre Théâtre. Madeleine odegrała kluczową rolę w jego życiu, szczególnie w trudnych latach wędrówek po prowincji, które nastąpiły po bankructwie ich pierwszego wspólnego przedsięwzięcia. Jej wsparcie i talent sceniczny były nieocenione, a ich związek, choć nieformalny, stanowił fundament dla jego późniejszych sukcesów.

Kariera zawodowa Moliera

Droga Moliera do sławy teatralnej była pełna wyzwań, zaczynając od bankructwa i długów, poprzez lata tułaczki po francuskich prowincjach, aż po triumfalny powrót do Paryża i zdobycie uznania króla Ludwika XIV. Jego kariera to fascynująca opowieść o determinacji, talencie i nieustającym dążeniu do perfekcji w sztuce komedii. Od początków z Illustre Théâtre, przez lata szlifowania warsztatu na prowincji, po przełomowy występ przed królem i status oficjalnego autora dworskiego, każdy etap jego życia zawodowego przyczynił się do ukształtowania go jako mistrza sceny.

Początki i bankructwo

W czerwcu 1643 roku, mając 21 lat, Jean-Baptiste Poquelin podjął decyzję o porzuceniu planów związanych z karierą urzędniczą i całkowitym poświęceniu się teatrowi. Wraz z grupą entuzjastów założył teatr Illustre Théâtre, dysponując początkowym kapitałem 630 liwrów. Niestety, przedsięwzięcie to okazało się finansowym niewypałem. W 1645 roku teatr zbankrutował, pozostawiając Moliera z długiem wynoszącym 2000 liwrów. Konsekwencją tego były 24 godziny spędzone w więzieniu za długi, co stanowiło gorzkie, ale ważne doświadczenie na początku jego scenicznej drogi.

Lata na prowincji (1645–1658)

Po wyjściu z więzienia Molier rozpoczął okres około 12 lat spędzonych jako wędrowny aktor, podróżując po francuskich prowincjach. Te intensywne lata miały kluczowe znaczenie dla jego rozwoju artystycznego. W tym czasie szlifował swój warsztat komediowy, czerpiąc inspirację z włoskiej Commedia dell’arte, a także doskonaląc własne, bardziej wyrafinowane formy komedii francuskiej. Repertoar zdobyty podczas tych podróży stanowił fundament jego późniejszych sukcesów w Paryżu. Był to czas budowania doświadczenia i kształtowania unikalnego stylu, który miał później zrewolucjonizować francuski teatr.

Przełom przed królem

Prawdziwy przełom w karierze Moliera nastąpił 24 października 1658 roku, kiedy jego trupa wystąpiła przed królem Ludwikiem XIV w Luwrze. Zaprezentowano tragedię Corneille’a „Nikomed” oraz własną farsę Moliera „Zakochany lekarz”. Choć tragedia wypadła przeciętnie, farsa okazała się wielkim sukcesem i zachwyciła monarchę. To właśnie po tym występie trupa otrzymała zaszczytny tytuł „Troupe de Monsieur”, co otworzyło jej drzwi do królewskiego dworu i zapewniło dalsze wsparcie.

Oficjalny autor dworski

Dzięki protekcji Filipa I, księcia Orleanu, Molier szybko awansował, stając się oficjalnym autorem rozrywek dworskich. Jego zespół aktorski zyskał później prestiżowy tytuł „Troupe du Roi” (Trupa Królewska), co wiązało się ze stałą pensją i znacznym prestiżem. Status oficjalnego autora dworskiego pozwolił Molierowi na realizację jego artystycznych wizji na najwyższym poziomie, jednocześnie zapewniając mu stabilność finansową i artystyczną, której brakowało mu w początkach kariery.

Osiągnięcia i nagrody Moliera

Molier, jako Jean-Baptiste Poquelin, osiągnął szczyt uznania artystycznego i społecznego, co przełożyło się na liczne wyróżnienia i trwałe dziedzictwo. Jego praca została doceniona przez samego króla Ludwika XIV, który nie tylko objął jego działalność patronatem, ale także aktywnie bronił go przed atakami wrogów. Ponadto, Molier jest uznawany za innowatora gatunkowego, tworząc nowe formy teatralne, które wpłynęły na dalszy rozwój sztuki. Jego osiągnięcia wykraczają poza ramy czasowe i wyznaczają standardy dla przyszłych twórców.

Królewska pensja i patronat

Molier otrzymał najwyższe możliwe wyróżnienie w postaci bezpośredniego patronatu króla Ludwika XIV. Król nie tylko finansował jego działalność artystyczną, ale także aktywnie stanął w jego obronie podczas ataków ze strony konserwatywnych środowisk religijnych, które krytykowały jego sztuki. Co więcej, Ludwik XIV został ojcem chrzestnym pierwszego syna Moliera, co świadczy o wyjątkowej bliskości i zaufaniu między monarchą a dramaturgiem. Ten królewski patronat zapewnił Molierowi nie tylko wsparcie finansowe, ale także potężną ochronę w burzliwych czasach.

Innowacja gatunkowa

Jednym z najważniejszych osiągnięć Moliera jest przypisanie mu stworzenia gatunku comédie-ballet, czyli komedii baletowej. Ten innowacyjny gatunek powstał we współpracy z wybitnym kompozytorem Jean-Baptiste Lullym. Pierwszym dziełem, które zaprezentowało tę nową formę, były „Nieznośni” (Les Fâcheux) z 1661 roku. Połączenie dialogu dramatycznego z elementami muzyki i tańca okazało się strzałem w dziesiątkę, otwierając nowe możliwości wyrazu artystycznego i stając się popularną rozrywką na dworze królewskim.

Majątek i finanse Moliera

Pomimo początkowych trudności finansowych, Molier zdołał zapewnić sobie stabilność materialną, częściowo dzięki odziedziczonej pozycji, a głównie dzięki sukcesom swojego teatru. Jego zdolność do zarządzania finansami, połączona z talentem artystycznym, pozwoliła mu osiągnąć znaczący sukces materialny w czasach, gdy zawód aktora nie zawsze był doceniany finansowo. Od królewskiego stanowiska po dochody z widowisk, jego sytuacja finansowa ewoluowała w kierunku solidnego zabezpieczenia.

Królewskie stanowisko dziedziczne

W 1641 roku Molier przejął od swojego ojca prestiżowe stanowisko „valet de chambre ordinaire et tapissier du Roi”. Ta pozycja, która kosztowała 1200 liwrów, wymagała jedynie trzech miesięcy aktywności w roku, ale przynosiła 300 liwrów rocznej pensji oraz liczne lukratywne kontrakty związane z produkcją mebli i dekoracji dla dworu królewskiego. Choć początkowo było to dziedziczone zobowiązanie, stanowisko to zapewniło mu pewną stabilność finansową, która pozwoliła mu na podjęcie ryzyka związanego z karierą teatralną.

Dochody z teatru

Po powrocie do Paryża w 1658 roku i uzyskaniu królewskiego wsparcia, sytuacja finansowa Moliera uległa znaczącej poprawie. Sukcesy komercyjne jego sztuk, takich jak „Pocieszne wykwintnisie” (Les Précieuses ridicules), przyniosły mu znaczące dochody. Jego talent do tworzenia widowisk, które bawiły i trafiały w gusta publiczności, przełożył się bezpośrednio na jego sytuację materialną, pozwalając mu na rozwijanie dalszych projektów teatralnych i zapewnienie bytu swojej rodzinie.

Zdrowie i śmierć Moliera

Życie Moliera, choć bogate w sukcesy artystyczne, naznaczone było również problemami zdrowotnymi, które ostatecznie doprowadziły do jego przedwczesnej śmierci. Gruźlica płuc, będąca jego długoletnią chorobą, nasilała się pod wpływem wyczerpującego tempa pracy. Jego śmierć, choć tragiczna, nabrała niemal legendarnego wymiaru, stając się symbolem poświęcenia dla sztuki i pozostawiając po sobie niezatarte wrażenie.

Choroba zawodowa

Molier przez wiele lat zmagał się z gruźlicą płuc. Choroba ta, nasilająca się pod wpływem ogromnego tempa pracy, stanowiła stałe obciążenie dla jego organizmu. Pełnił jednocześnie funkcje dyrektora teatru, aktora i autora, co wymagało od niego niezwykłej wytrzymałości fizycznej i psychicznej. Intensywność jego działań artystycznych, choć przynosiła sukcesy, niewątpliwie przyczyniła się do pogorszenia jego stanu zdrowia, prowadząc do przedwczesnej śmierci.

Legendarna śmierć na scenie

Molier zmarł 17 lutego 1673 roku, zaledwie kilka godzin po występie w swojej ostatniej sztuce, „Chory z urojenia” (Le Malade imaginaire). Podczas grania roli Argana, hipochondryka, doświadczył ataku kaszlu i krwotoku. Mimo fatalnego stanu zdrowia, dokończył spektakl, wykazując niezwykłe poświęcenie dla sztuki. Po powrocie do domu jego stan gwałtownie się pogorszył i wkrótce zmarł, bez przyjęcia sakramentów. Ta symboliczna śmierć na scenie, podczas wykonywania roli postaci cierpiącej na urojenia, na stałe wpisała się w historię teatru.

Kontrowersje i skandale związane z Molierem

Twórczość Moliera, choć uwielbiana przez szeroką publiczność i dwór królewski, wielokrotnie stawała się przedmiotem ostrych ataków ze strony konserwatywnych środowisk, głównie kościelnych i religijnych. Jego odważne poruszanie tematów hipokryzji, dewocji i obłudy wywoływało furię i prowadziło do zakazów wystawiania sztuk, a także do osobistych konfliktów. Molier jednak nie ustępował, odpowiadając na krytykę swoim talentem i błyskotliwością, co tylko potwierdzało jego pozycję jako niepokornego artysty.

Zakaz wystawiania „Świętoszka”

Sztuka „Tartuffe” (1664), która bezkompromisowo piętnowała religijną hipokryzję i dewocję, wywołała furię Kościoła katolickiego oraz wpływowego stowarzyszenia Compagnie de Saint Sacrement. Pod ogromnym naciskiem tych środowisk, król Ludwik XIV musiał nałożyć na sztukę oficjalny zakaz jej wystawiania. Zakaz ten obowiązywał przez kilka lat, co świadczy o sile oporu, z jakim musiał się mierzyć Molier. Dopiero po długich staraniach i zmianach w tekście, sztuka mogła ujrzeć światło dzienne w pełnej krasie.

Skandal wokół „Szkoły żon”

Premiera sztuki „Szkoła żon” w 1662 roku wywołała tzw. „wojnę komiczną”. Krytycy nie tylko zarzucali Molierowi błędy artystyczne, ale także niemoralność jego dzieła. Sceptycy twierdzili, że jego komedie miały negatywny wpływ na obyczaje. Molier, znany ze swojego błyskotliwego poczucia humoru i inteligencji, odpowiedział na te zarzuty jednoaktówką „Krytyka Szkoły żon”, w której z mistrzowską ironią bronił swojego dzieła i atakował swoich przeciwników. To starcie pokazało jego odwagę i umiejętność radzenia sobie z krytyką.

Konflikt z dawnym patronem

Armand, książę Conti, który niegdyś był patronem Moliera, po zarażeniu się syfilisem od kurtyzany przeszedł głęboką przemianę duchową i stał się religijnym fanatykiem. W swojej nowej roli dołączył do grona wrogów dramaturga, atakując go za rzekomą bezbożność w dziełach takich jak „Don Juan”. Ten konflikt z byłym protektorem pokazuje, jak bardzo Molier i jego twórczość byli przedmiotem ideologicznych sporów w czasach baroku. Książę Conti stał się jednym z głównych adwersarzy, oskarżając Moliera o szerzenie niemoralności i atakowanie wiary.

Ciekawostki o Molierze

Choć Molier jest postacią powszechnie znaną, jego życie i twórczość kryją wiele fascynujących, mniej znanych faktów. Od odkrywania talentów innych pisarzy, poprzez czerpanie inspiracji od mistrzów Commedia dell’arte, aż po trudności z pochówkiem po śmierci – każdy z tych elementów dodaje głębi portretowi tego wybitnego artysty. Te ciekawostki ukazują go nie tylko jako genialnego dramaturgka, ale także jako człowieka o bogatym i złożonym życiorysie.

Współpraca z Racine’em

Molier odegrał ważną rolę w karierze młodego Jeana Racine’a, odkrywając jego talent i zachęcając go do pisania. Ich drogi jednak się rozeszły w dość dramatycznych okolicznościach. Przyczyną konfliktu stała się relacja Racine’a z aktorką z trupy Moliera, Mademoiselle Du Parc, która była kochanką Moliera. Ten osobisty konflikt wpłynął na ich zawodowe rozstanie, choć Racine z pewnością wyniósł wiele z lekcji otrzymanych od mistrza.

Nauki u Scaramouche’a

Pomimo swojego wielkiego talentu i rosnącej sławy, Molier nie wstydził się uczyć od innych. Pobierał lekcje technik Commedia dell’arte u słynnego włoskiego aktora Tiberio Fiorillo, znanego jako Scaramouche. Ta współpraca była kluczowa dla rozwoju jego umiejętności aktorskich i reżyserskich, a także dla wzbogacenia jego warsztatu komediowego o elementy improwizacji i fizycznego humoru, charakterystyczne dla włoskiej tradycji teatralnej.

Problemy z pochówkiem

Status aktora w czasach Moliera wiązał się z poważnymi konsekwencjami, nawet po śmierci. Ze względu na jego zawód i fakt, że zmarł bez przyjęcia sakramentów, arcybiskup Paryża początkowo odmówił Molierowi pochówku na cmentarzu. Dopiero interwencja króla Ludwika XIV pozwoliła na cichy pogrzeb, który odbył się po zachodzie słońca w niepoświęconej części cmentarza św. Józefa. Ta sytuacja podkreślała społeczne napięcia i uprzedzenia wobec świata teatru w tamtych czasach.

Warto wiedzieć: Wpływ Moliera na rozwój gatunku komedii jest nieoceniony. Jego sztuki, takie jak „Skąpiec” czy „Chory z urojenia”, do dziś stanowią kanon literatury światowej i są inspiracją dla kolejnych pokoleń twórców.

Warto wiedzieć: Molier, jako dyrektor teatru, był nie tylko autorem i aktorem, ale także organizatorem życia artystycznego, co wymagało ogromnej wszechstronności i zaangażowania.

Molier udowodnił, że poprzez humor i błyskotliwą obserwację można poruszać najgłębsze prawdy o ludzkiej naturze, co czyni jego dzieła wciąż aktualnymi i inspirującymi dla współczesnego widza. Jego geniusz polegał na uchwyceniu uniwersalnych ludzkich przywar i przedstawieniu ich w sposób, który bawi, ale jednocześnie skłania do głębszej refleksji nad kondycją człowieka.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Moli%C3%A8re