Jimmy Carter: Życiorys prezydenta USA, byłego prezydenta, który zmienił świat.

19

James Earl Carter Jr., powszechnie znany jako Jimmy Carter, zmarły 29 grudnia 2024 roku w wieku 100 lat, zapisał się w historii Stanów Zjednoczonych jako 39. prezydent USA (1977–1981) i najdłużej żyjący lokator Białego Domu. Jego prezydenturę poprzedziła kariera wojskowa i rola gubernatora stanu Georgia, a po odejściu z urzędu poświęcił się działalności filantropijnej, za co w 2002 roku przyznano mu Pokojową Nagrodę Nobla. Jego długoletnie i partnerskie małżeństwo z Rosalynn Smith Carter, trwające 77 lat, stanowiło jeden z filarów jego życia prywatnego i publicznego.

Jimmy Carter, na grudzień 2024 roku, miał 100 lat. Urodził się 1 października 1924 roku w Plains w stanie Georgia, jako James Earl Carter Jr. Jest pierwszym prezydentem USA, który przyszedł na świat w szpitalu. Jego prezydentura, trwająca od 1977 do 1981 roku, zakończyła się porażką w wyborach prezydenckich, kiedy to został zastąpiony przez Ronalda Reagana. Jimmy Carter zmarł 29 grudnia 2024 roku w swoim rodzinnym domu w Plains, osiągnąwszy wiek 100 lat, co czyni go najdłużej żyjącym prezydentem w historii Stanów Zjednoczonych. Jego miejscem spoczynku stała się posiadłość Jimmy Carter House.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 100 lat (na grudzień 2024)
• Żona/Mąż: Rosalynn Smith Carter
• Dzieci: Cztery (John William, James Earl III, Jeffrey, Amy Lynn)
• Zawód: Polityk, 39. Prezydent USA, rolnik, pisarz
• Główne osiągnięcie: Podpisanie porozumień Camp David, Pokojowa Nagroda Nobla

Życie prywatne i rodzinne Jimmy’ego Cartera

Jimmy Carter poślubił Rosalynn Smith w 1946 roku. Ich małżeństwo, trwające 77 lat aż do śmierci Rosalynn w lutym 2023 roku, było jednym z najdłuższych i najbardziej partnerskich związków w historii amerykańskich par prezydenckich. Para doczekała się czworga dzieci: Johna Williama, Jamesa Earla III, Jeffreya i Amy Lynn. Po zakończeniu kariery wojskowej w 1953 roku, Carter powrócił do rodzinnego Plains, aby przejąć rodzinne gospodarstwo uprawy orzeszków ziemnych po śmierci ojca. To właśnie ta decyzja ugruntowała jego wizerunek jako „rolnika z Georgii”.

Kariera polityczna i publiczna Jimmy’ego Cartera

Gubernator stanu Georgia

Przed objęciem najwyższego urzędu w państwie, Jimmy Carter służył jako 76. gubernator stanu Georgia w latach 1971–1975. W tym okresie zyskał miano jednego z „gubernatorów Nowego Południa”, dzięki swojemu silnemu zaangażowaniu w proces desegregacji rasowej. Jego działalność na tym szczeblu stanowiła ważny etap w jego drodze do polityki krajowej.

Droga do prezydentury (nominacja i wybory)

W 1976 roku Jimmy Carter zdobył nominację Partii Demokratycznej jako tzw. „czarny koń” (dark horse). W tym czasie był politykiem niemal nieznanym poza granicami Georgii. Mimo to, udało mu się pokonać urzędującego prezydenta Geralda Forda w wyborach ogólnokrajowych, co było znaczącym sukcesem dla kandydata spoza głównego nurtu politycznego.

Kluczowe decyzje i polityka wewnętrzna

Jako prezydent, Carter podjął kontrowersyjną, ale mającą na celu uleczenie ran narodowych po konflikcie, decyzję o ułaskawieniu wszystkich osób uchylających się od poboru do wojska podczas wojny w Wietnamie. Jego administracja skupiała się również na modernizacji państwa, czego wyrazem było utworzenie dwóch nowych departamentów na szczeblu gabinetowym: Departamentu Energii oraz Departamentu Edukacji. Te działania odzwierciedlały jego priorytety i wizję rozwoju kraju.

Polityka zagraniczna i dyplomacja

W sferze polityki zagranicznej prezydentura Jimmy’ego Cartera przyniosła znaczące sukcesy dyplomatyczne. Do najważniejszych należy zaliczyć podpisanie historycznych porozumień Camp David w 1978 roku, które położyły fundament pod traktat pokojowy między Izraelem a Egiptem. Carter wynegocjował również traktaty dotyczące Kanału Panamskiego oraz drugą rundę rozmów SALT II ze Związkiem Radzieckim. Oficjalnie nawiązał także stosunki dyplomatyczne z Chinami, co było ważnym krokiem w globalnej dyplomacji.

Zakończenie prezydentury (wybory 1980)

Prezydentura Jimmy’ego Cartera zakończyła się porażką w wyborach w 1980 roku. Na taki wynik wpłynęło kilka kluczowych czynników, w tym trwający kryzys zakładników w Iranie, radziecka inwazja na Afganistan, a także trudna sytuacja gospodarcza kraju, charakteryzująca się kryzysem naftowym i wysoką inflacją. Te wydarzenia znacząco osłabiły jego poparcie społeczne.

Służba wojskowa Jimmy’ego Cartera

Edukacja w Akademii Marynarki Wojennej USA

Kariera wojskowa Jimmy’ego Cartera rozpoczęła się od ukończenia Akademii Marynarki Wojennej USA (U.S. Naval Academy) w 1946 roku z tytułem Bachelor of Science. To właśnie ta edukacja zapoczątkowała jego wieloletnią służbę w siłach zbrojnych Stanów Zjednoczonych.

Służba czynna w Marynarce Wojennej USA

W latach 1946–1953 Jimmy Carter służył w marynarce wojennej (United States Navy) w służbie czynnej. Jego specjalizacją była służba na okrętach podwodnych, co stanowiło ważny etap jego wczesnej kariery i ukształtowało jego dyscyplinę i zdolności przywódcze.

Nagrody i osiągnięcia Jimmy’ego Cartera

Pokojowa Nagroda Nobla

W 2002 roku Jimmy Carter został uhonorowany Pokojową Nagrodą Nobla. Nagroda ta została przyznana za jego dekady niestrudzonych wysiłków na rzecz znajdowania pokojowych rozwiązań konfliktów międzynarodowych oraz promowania demokracji i praw człowieka. Jest to jedno z najbardziej prestiżowych wyróżnień, jakie mógł otrzymać były prezydent USA.

Działalność literacka

Po zakończeniu prezydentury Jimmy Carter stał się również płodnym autorem. Jest autorem licznych książek, w tym wspomnień politycznych, poezji oraz komentarzy dotyczących konfliktu izraelsko-palestyńskiego. Jego dorobek literacki czyni go jednym z najbardziej aktywnych pisarzy wśród byłych prezydentów Stanów Zjednoczonych.

Filantropia i działalność społeczna Jimmy’ego Cartera

Założenie i działalność Carter Center

W 1982 roku Jimmy Carter założył Carter Center, organizację non-profit, która stała się jego głównym narzędziem do realizacji misji pokojowych i humanitarnych. Organizacja ta zajmuje się monitorowaniem wyborów na całym świecie, mediacjami pokojowymi oraz walką z zapomnianymi chorobami tropikalnymi. Carter Center jest symbolem jego zaangażowania w globalne problemy społeczne.

Walka z zapomnianymi chorobami tropikalnymi (drakunkuloza)

Jednym z najbardziej znaczących osiągnięć filantropijnych Jimmy’ego Cartera jest jego kluczowa rola w niemal całkowitym wyeliminowaniu drakunkulozy, choroby wywoływanej przez robaka gwinejskiego. Carter osobiście angażował się w kampanie zdrowotne w Afryce i Azji, co przyniosło wymierne rezultaty w walce z tą wyniszczającą chorobą.

Zaangażowanie w Habitat for Humanity

Przez dziesięciolecia Jimmy Carter był najbardziej znaną twarzą organizacji Habitat for Humanity. Jego zaangażowanie wykraczało poza wsparcie finansowe – osobiście pracował na budowach domów dla osób ubogich. Ta działalność stała się symbolem jego skromności, etyki pracy i głębokiego zaangażowania w pomoc potrzebującym.

Zdrowie Jimmy’ego Cartera

Rekordowa długowieczność

Jimmy Carter przeszedł do historii jako jedyny prezydent USA, który dożył setnych urodzin. To niezwykłe osiągnięcie zostało uroczyście obchodzone w październiku 2024 roku, na krótko przed jego śmiercią w grudniu tego samego roku. Jego długowieczność stanowi kolejny rekord wśród wszystkich lokatorów Białego Domu.

Kontrowersje i kryzysy prezydentury Jimmy’ego Cartera

Kryzys zakładników w Iranie

Końcówka prezydentury Jimmy’ego Cartera została przyćmiona przez kryzys zakładników w Iranie, który trwał od 1979 do 1981 roku. W tym okresie 52 Amerykanów było przetrzymywanych w Teheranie przez 444 dni, co miało znaczący wpływ na osłabienie jego poparcia społecznego i postrzeganie jego administracji.

„Incydent z królikiem” i inwazja na Afganistan

Administracja Cartera musiała również zmierzyć się z innymi wyzwaniami. W 1979 roku miał miejsce tzw. „incydent z królikiem”, który stał się przedmiotem medialnego zainteresowania. Dodatkowo, pojawiły się oskarżenia o nieudolność w obliczu radzieckiej inwazji na Afganistan, co doprowadziło do bojkotu Igrzysk Olimpijskich w Moskwie w 1980 roku. Te wydarzenia wpłynęły na odbiór jego prezydentury.

Ciekawostki o Jimmy’m Carterze

Jimmy Carter jest jedynym prezydentem USA pochodzącym ze stanu Georgia, co podkreśla jego unikalne miejsce w historii tego stanu i całego kraju. Po zakończeniu kadencji prezydenta, jego post-prezydentura trwała ponad 43 lata, co stanowi absolutny rekord w historii Stanów Zjednoczonych. Ta wyjątkowo długa aktywność po opuszczeniu Białego Domu świadczy o jego niezmiennym zaangażowaniu w sprawy publiczne i humanitarne.

Kluczowe daty w życiu Jimmy’ego Cartera

Chronologia kariery i życia

• 1 października 1924: Urodzenie Jamesa Earla Cartera Jr. w Plains, Georgia.
• 1946: Ukończenie Akademii Marynarki Wojennej USA i poślubienie Rosalynn Smith.
• 1946–1953: Służba czynna w Marynarce Wojennej USA.
• 1953: Powrót do Plains i przejęcie rodzinnego gospodarstwa.
• 1971–1975: Gubernator stanu Georgia.
• 1977–1981: 39. Prezydent Stanów Zjednoczonych.
• 1978: Podpisanie porozumień Camp David.
• 1979–1981: Kryzys zakładników w Iranie.
• 1980: Porażka w wyborach prezydenckich.
• 1982: Założenie Carter Center.
• 2002: Otrzymanie Pokojowej Nagrody Nobla.
• Październik 2024: Obchody 100. urodzin.
• 29 grudnia 2024: Śmierć w wieku 100 lat.

Nagrody i wyróżnienia Jimmy’ego Cartera

Warto wiedzieć: Jimmy Carter jest jedynym prezydentem USA, który dożył setnych urodzin, co czyni go rekordzistą pod względem długowieczności wśród wszystkich lokatorów Białego Domu.

Jimmy Carter pozostaje postacią o ogromnym wpływie na współczesny świat, której prezydentura, choć krótkotrwała, była naznaczona odwagą w podejmowaniu trudnych decyzji dyplomatycznych i reformatorskich. Jego życie po opuszczeniu Białego Domu, poświęcone działalności humanitarnej i pokojowej, zaowocowało przyznaniem mu Pokojowej Nagrody Nobla i stanowi inspirację dla przyszłych pokoleń.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Jimmy_Carter