Yul Brynner – biografia ikony kina i gwiazdy Broadwayu

13

Yul Brynner, właściwie Julij Borisowicz Briner, był wszechstronnym aktorem o złożonym pochodzeniu i międzynarodowej karierze, który na stałe zapisał się w historii kina. Urodzony 11 lipca 1920 roku, na przełomie lipca i sierpnia 2024 roku miałby 104 lata. Był dwukrotnie żonaty, z pierwszą żoną, Virginą Gilmore, miał syna Rocka, a z drugą żoną, Doris Kleiner, córkę Victorię. Brynner jest najbardziej znany z niezapomnianej roli króla Mongkuta w „Królu i ja”, którą odegrał rekordowo 4625 razy na scenie teatralnej, zdobywając za nią Oscara dla najlepszego aktora za adaptację filmową w 1956 roku. Jego życie to historia od uchodźcy po międzynarodową gwiazdę, pełna niezwykłych zwrotów akcji i znaczących osiągnięć artystycznych oraz filantropijnych.

Jako aktor, Yul Brynner zyskał międzynarodowe uznanie dzięki swoim charyzmatycznym rolom, często wcielając się w postacie o silnym charakterze i królewskiej postawie. Jego kariera obejmowała zarówno teatr, jak i film, a także pracę w rozwijającej się wówczas telewizji. Poza ekranem, Brynner angażował się w działalność społeczną, szczególnie na rzecz uchodźców i społeczności romskiej, a jego życie naznaczone było także osobistymi zmaganiami i pasjami artystycznymi.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na przełomie lipca i sierpnia 2024 roku miałby 104 lata.
• Żona/Mąż: Virginia Gilmore, Doris Kleiner.
• Dzieci: Rock Brynner, Victoria Brynner, Lark Brynner.
• Zawód: Aktor, reżyser, fotograf.
• Główne osiągnięcie: Oscar dla najlepszego aktora za rolę w „Królu i ja” (1956), rekordowa liczba występów w musicalu „Król i ja”.

Pochodzenie i tożsamość

Prawdziwe nazwisko, pochodzenie i tożsamość

Yul Brynner urodził się jako Julij Borisowicz Briner 11 lipca 1920 roku we Władywostoku, w okresie istnienia Republiki Dalekiego Wschodu. Jego rodzina wywodziła się z zamożnych kręgów, posiadając znaczące dobra ziemskie i kopalnie srebra na Syberii. Brynner posiadał złożoną tożsamość etniczną, z korzeniami szwajcarsko-niemieckimi, rosyjskimi i buriackimi (mongolskimi). Chociaż przez wiele lat sam deklarował swoje romskie pochodzenie, późniejsze badania historyczne nie potwierdziły tych twierdzeń. Te wielorakie wpływy kulturowe z pewnością kształtowały jego unikalną osobowość i perspektywę.

Zmienność obywatelstwa

Życie Yula Brynnera charakteryzowało się znaczną zmiennością obywatelstwa, odzwierciedlając burzliwe losy XX wieku i jego osobiste wybory. Początkowo, w latach 1922–1943, był obywatelem Związku Radzieckiego. Po przybyciu do Stanów Zjednoczonych w 1940 roku, w 1943 roku uzyskał obywatelstwo amerykańskie. Jednak w 1965 roku, w wieku 45 lat, podjął decyzję o zrzeczeniu się amerykańskiego paszportu na rzecz obywatelstwa Szwajcarii, co świadczy o jego poszukiwaniu większej wolności i niezależności.

Rodzina i życie prywatne Yula Brynnera

Relacja z ojcem i początki edukacji

Relacja Yula Brynnera z ojcem, Borisem Julijewiczem Brinerem, była naznaczona trudnymi doświadczeniami. Boris Briner, inżynier górnictwa i wynalazca, opuścił rodzinę w 1924 roku, wiążąc się z aktorką Kateriną Kornakową. Mimo tej traumatycznej sytuacji, to właśnie ojciec i jego nowa partnerka ostatecznie sfinansowali edukację aktorską Yula u słynnego Michaela Czechowa, co stanowiło kluczowy etap w jego rozwoju artystycznym i otworzyło mu drogę do kariery.

Małżeństwa i związki

Yul Brynner był żonaty dwukrotnie. Jego pierwszą żoną była aktorka Virginia Gilmore, z którą miał syna Rocka. Drugie małżeństwo zawarł w 1960 roku z chilijską modelką Doris Kleiner, którą poślubił na planie filmu „Siedmiu wspaniałych”. Ich związek trwał do 1967 roku i zaowocował narodzinami córki Victorii. Aktor znany był również z licznych romansów, w tym z Marleną Dietrich, starszą od niego o 19 lat. Z Frankie Tilden miał córkę Lark, którą wspierał finansowo i ostatecznie adoptował, wykazując się opiekuńczością wobec swojej pozamałżeńskiej potomkini.

Dzieci Yula Brynnera

Yul Brynner doczekał się kilkorga dzieci. Z pierwszego małżeństwa z Virginą Gilmore miał syna Rocka Brynnera. Drugą żoną aktora była Doris Kleiner, z którą miał córkę Victorię, urodzoną w 1962 roku. Matką chrzestną Victorii została ikona kina, Audrey Hepburn. Brynner miał również córkę Lark, urodzoną ze związku z Frankie Tilden, którą wspierał i ostatecznie adoptował, rozszerzając swoje rodzicielskie obowiązki na dzieci z pozamałżeńskich relacji.

Kariera zawodowa Yula Brynnera

Początki kariery w USA i praca w telewizji

Po przybyciu do Stanów Zjednoczonych w 1940 roku, Yul Brynner, pomimo początkowych trudności z językiem angielskim, szybko odnalazł swoje miejsce w świecie sztuki. Pracował jako kierowca ciężarówki i pomocnik sceniczny w trupie Michaela Czechowa, jednocześnie intensywnie ucząc się aktorstwa. Jego talent i determinacja pozwoliły mu na rozwój, a zanim zdobył rozgłos jako gwiazda filmowa, w latach 1948–1949 pełnił funkcję reżysera w nowo powstałych studiach telewizyjnych CBS, zdobywając cenne doświadczenie w produkcji medialnej.

Przełomowa rola w „Królu i ja”

Rola króla Mongkuta w musicalu „Król i ja” (The King and I) stała się w istocie rolą życia Yula Brynnera. Aktor wcielał się w postać Syjamskiego monarchy aż 4625 razy na scenie teatralnej, co jest wynikiem imponującym i świadczącym o jego niezrównanym zaangażowaniu. Za swoje kreacje w tej sztuce zdobył prestiżową nagrodę Tony. Jego triumf kontynuował się w adaptacji filmowej z 1956 roku, za którą Brynner otrzymał Oscara dla najlepszego aktora, umacniając swoją pozycję jako jednego z czołowych talentów Hollywood.

Największe sukcesy filmowe w 1956 roku

Rok 1956 okazał się dla Yula Brynnera przełomowy, obfitując w największe sukcesy filmowe. Oprócz zdobycia Oscara dla najlepszego aktora za rolę w „Królu i ja”, zagrał wówczas dwie inne, zapadające w pamięć kreacje. W epickim dziele Cecila B. DeMille’a, „Dziesięcioro przykazań” (The Ten Commandments), wcielił się w postać faraona Ramzesa II, imponując rozmachem i charyzmą. Tego samego roku pojawił się również jako generał Bounine w filmie „Anastazja”, partnerując na ekranie legendarnej Ingrid Bergman. Te trzy wybitne role ugruntowały jego status gwiazdy.

Ikona westernu i science-fiction

Yul Brynner zapisał się w historii kina nie tylko dzięki rolom królewskim i biblijnym, ale także jako niezapomniana postać w gatunkach westernu i science-fiction. W 1960 roku wcielił się w rolę Chrisa Adamsa w kultowym westernie „Siedmiu wspaniałych” (The Magnificent Seven), kreując wizerunek charyzmatycznego lidera grupy rewolwerowców. Później, w 1973 roku, zagrał bezwzględnego rewolwerowca-androida w przełomowym filmie science-fiction „Świat Dzikiego Zachodu” (Westworld), udowadniając swoją wszechstronność i zdolność do adaptacji do różnych konwencji filmowych.

Przełomowe lata w karierze

Kariera Yula Brynnera nabrała tempa w połowie lat 50. XX wieku. Kluczowym rokiem był 1956, kiedy to światło dzienne ujrzały aż trzy jego znaczące produkcje: wspomniany musical „Król i ja”, monumentalne „Dziesięcioro przykazań” oraz dramat „Anastazja”. Rok ten ugruntował jego pozycję jako gwiazdy pierwszej wielkości. Kolejnym ważnym momentem był rok 1960, kiedy zagrał w kultowym westernie „Siedmiu wspaniałych”, a w 1973 roku pojawił się w przełomowym filmie science-fiction „Świat Dzikiego Zachodu”.

Inne znaczące role i projekty

Poza swoimi najbardziej rozpoznawalnymi rolami, Yul Brynner brał udział w wielu innych produkcjach filmowych i teatralnych. Wystąpił w filmach takich jak „Romance of a Horsethief” czy „File of the Golden Goose”, a także w musicalu „Anna and the King”. Jego obecność na ekranie zawsze przyciągała uwagę widza, a jego zdolność do kreowania złożonych postaci sprawiła, że jego filmografia jest bogata i zróżnicowana. Powrócił również do roli króla w późniejszych latach, utrzymując zainteresowanie tą postacią.

Osiągnięcia i nagrody Yula Brynnera

Uznanie w Hollywood

Kariera Yula Brynnera została uhonorowana licznymi wyróżnieniami, które potwierdzają jego znaczący wkład w rozwój kina. W 1956 roku, w szczycie swojej sławy, aktor został uhonorowany ceremonią odciśnięcia dłoni i odcisku stopy przed Grauman’s Chinese Theatre w Hollywood, co stanowiło symbol jego trwałego miejsca w historii amerykańskiej kinematografii. Cztery lata później, w 1960 roku, otrzymał własną gwiazdę na prestiżowym Hollywood Walk of Fame, kolejne niepodważalne świadectwo jego sukcesu i wpływu na branżę filmową. Zdobycie Oscara dla najlepszego aktora za rolę w „Królu i ja” w 1956 roku było kolejnym kamieniem milowym w jego karierze, podkreślającym jego talent aktorski na najwyższym poziomie.

Lista nagród i wyróżnień

• Nagroda Tony za rolę w „Królu i ja” (teatr)
• Oscar dla najlepszego aktora za adaptację filmową „Króla i ja” (1956)
• Ceremonia odciśnięcia dłoni przed Grauman’s Chinese Theatre (1956)
• Gwiazda na Hollywood Walk of Fame (1960)

Działalność filantropijna i osobowość Yula Brynnera

Wsparcie dla uchodźców

Yul Brynner, posiadając własne doświadczenia związane z migracją i zmianą obywatelstwa, wykazywał głębokie zaangażowanie w pomoc potrzebującym. Pełnił funkcję specjalnego konsultanta ONZ ds. uchodźców, aktywnie działając na rzecz poprawy ich sytuacji. Swoje zaangażowanie dokumentował również jako fotograf, starając się nagłośnić trudną sytuację ludzi w obozach, wykorzystując swój talent do zwracania uwagi na ważne problemy społeczne. Ta działalność świadczy o jego wrażliwości i empatii.

Działalność na rzecz Romów

Ze względu na silne poczucie więzi z kulturą romską, które wynikało być może z jego buriackich korzeni i wcześniejszych doświadczeń, Yul Brynner poświęcił część swojej energii na rzecz tej społeczności. W 1977 roku został mianowany honorowym przewodniczącym Międzynarodowej Unii Romów, piastując ten zaszczytny tytuł aż do śmierci. Jego wsparcie dla Romów miało na celu promowanie ich kultury i praw, co stanowiło ważny element jego filantropijnej działalności.

Edukacja antynikotynowa

W obliczu własnej choroby, Yul Brynner podjął niezwykle poruszającą inicjatywę edukacyjną. Wiedząc o śmiertelnej diagnozie raka płuc, udzielił emocjonującego wywiadu w programie „Good Morning America”. Wyraził w nim swoje pragnienie stworzenia reklamy ostrzegającej przed zgubnymi skutkami palenia tytoniu. Po jego śmierci, nagranie z tego wywiadu zostało wykorzystane jako potężny spot społeczny, który do dziś przypomina o niebezpieczeństwach związanych z paleniem, stając się ostatnim, ważnym przesłaniem aktora.

Warto wiedzieć: Wiedząc, że umiera na raka płuc, Yul Brynner podjął ostatnią, niezwykle ważną misję edukacyjną, chcąc ostrzec innych przed zgubnymi skutkami palenia tytoniu.

Yul Brynner jako artysta muzyczny

Występy kabaretowe i dyskografia

Yul Brynner posiadał również talent muzyczny, który rozwijał od najmłodszych lat. W wieku 14 lat, w 1935 roku, zadebiutował w paryskim kabarecie „Hermitage”, gdzie prezentował swój repertuar rosyjskich i romskich pieśni, akompaniując sobie na gitarze. Jego zamiłowanie do muzyki zaowocowało również nagraniem albumu. W 1967 roku wydał „The Gypsy and I: Yul Brynner Sings Gypsy Songs”, stworzony wspólnie z Alioszą Dimitrievitchem, na którym zaprezentował tradycyjny repertuar cygański, dzieląc się swoją pasją do tej muzyki z szerszą publicznością.

Dyskografia Yula Brynnera

• „The Gypsy and I: Yul Brynner Sings Gypsy Songs” (1967) – nagrany z Alioszą Dimitrievitchem

Inne pasje i talenty Yula Brynnera

Fotografia

Poza aktorstwem i muzyką, Yul Brynner wykazywał również talent fotograficzny. Był uznanym fotografem, a jego prace, dokumentujące zarówno życie rodzinne, jak i świat filmu, zostały zebrane pośmiertnie przez jego córkę Victorię w albumie „Yul Brynner: Photographer”. Album ten stanowi cenne świadectwo jego artystycznej wrażliwości i spojrzenia na otaczający go świat, prezentując portrety rodziny oraz znanych osobistości ze świata filmu.

Zdrowie i walka z chorobą

Wypadek w cyrku i uzależnienie

Młodość Yula Brynnera była naznaczona nie tylko aspiracjami artystycznymi, ale także trudnymi doświadczeniami fizycznymi. W młodości pracował jako akrobata trapezowy w cyrku. Niestety, poważny uraz pleców, którego doznał, zmusił go do sięgnięcia po narkotyki w celu uśmierzenia bólu. Doprowadziło to do poważnego uzależnienia od opium, z którego leczył się przez rok w klinice w Lozannie. Ta walka z nałogiem była ważnym i trudnym okresem w jego życiu, z którego udało mu się wyjść silniejszym. Warto wiedzieć, że rzucił nałóg w 1971 roku.

Diagnoza raka płuc i ostatnie występy

We wrześniu 1983 roku, w wieku 63 lat, u Yula Brynnera zdiagnozowano nieoperacyjnego raka płuc. Mimo wyniszczającej radioterapii, która poważnie uszkodziła mu gardło i utrudniała mówienie, aktor wykazał się niezwykłą determinacją. Kontynuował występy w teatrze niemal do samego końca, nie poddając się chorobie. Jego ostatnie występy były świadectwem jego niezłomnego ducha i miłości do sztuki. Yul Brynner zmarł 10 października 1985 roku, pozostawiając po sobie bogate dziedzictwo artystyczne i inspirującą postawę w obliczu cierpienia.

Ciekawostki z życia Yula Brynnera

Znak rozpoznawczy

Jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów wizerunku Yula Brynnera stała się jego ogolona głowa. Decyzję o goleniu głowy podjął w 1951 roku specjalnie do roli w „Królu i ja”. Ten charakterystyczny wygląd, nazwany później „Yul Brynner look”, stał się jego znakiem towarowym i utrzymał się aż do końca życia, dodając mu unikalnego, niemal królewskiego uroku.

Wielojęzyczność

Yul Brynner był prawdziwym poliglotą. Władał biegle kilkoma językami: rosyjskim, francuskim, japońskim i węgierskim. Angielskiego nauczył się dopiero po trzydziestce, w trakcie swojej kariery w USA, co świadczy o jego zdolnościach adaptacyjnych i determinacji w pokonywaniu barier. Jego wielojęzyczność z pewnością ułatwiała mu pracę na międzynarodowej scenie filmowej.

Znajomości w świecie sztuki

Dzięki swoim talentom i charyzmie, Yul Brynner obracał się w kręgach artystycznej elity. W młodości, dzięki Jeanowi Cocteau, miał okazję poznać i nawiązać relacje z takimi postaciami jak Pablo Picasso, Salvador Dalí czy Josephine Baker, co świadczy o jego zanurzeniu w bogatym świecie paryskiej bohemy i sztuki XX wieku.

Wojenna propaganda

Podczas II wojny światowej Yul Brynner wykorzystał swoje umiejętności językowe do celów propagandowych. Pracował jako spiker radiowy dla US Office of War Information, nadając komunikaty skierowane do okupowanej Francji. Ta działalność pokazuje, jak jego talenty mogły być wykorzystywane w służbie szerszym celom w trudnych czasach historii.

Yul Brynner był postacią o niezwykłej wszechstronności, której życie odzwierciedlało burzliwe czasy i osobiste zmagania, lecz zawsze naznaczone było pasją do sztuki i zaangażowaniem społecznym. Jego niezapomniane role, zwłaszcza w „Królu i ja”, na zawsze zapewniły mu miejsce w historii kina, a jego postawa w obliczu choroby stanowi inspirację.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Yul_Brynner